zülkarneyn Arapça
ذو القرنين (żū'l-qarnayn)
Arapçada "sahip" anlamına gelen żū ile "boynuz" kökünün ikil biçimi olan qarnayn sözcüklerinin birleşmesiyle oluşmuş bir tamlamadır. Türkçeye Osmanlı döneminde dinî ve edebî metinler aracılığıyla geçmiştir.
Gelişim Hattı
- Proto-Sami Dili: *qarn- (boynuz)
- Arapça: qarn (boynuz; çağ)
- Arapça: qarnayn (iki boynuz)
- Arapça: żū'l-qarnayn (iki boynuz sahibi)
- Osmanlı Türkçesi: żū'l-ḳarneyn (iki boynuz sahibi)
- Türkçe: zülkarneyn
Yapısal Parçalanış
- żū İsim (Sahiplik gösteren)
- Sahip, olan
- al- Harf-i tarif
- Belirlilik edatı
- qarnayn İkil (tesniye) isim
- İki boynuz
żū (sahibi) + al- (belirlilik) + qarnayn (iki boynuz) → żū'l-qarnayn (iki boynuz sahibi)
Türkçedeki İlk İzler
- Türkçede en geç 14. yüzyıla ait Kur'an tefsirleri ve Kısas-ı Anbiya tercümelerinde görülür.
- Klasik Türk edebiyatında Büyük İskender'i veya kuramsal bir hükümdarı tanımlamak için unvan olarak kullanılmıştır.