zülkarneyn Arapça
ذو القرنين (żū'l-qarnayn)
Arapçada "sahip" anlamına gelen żū ile "boynuz" kökünün ikil biçimi olan qarnayn sözcüklerinin birleşmesiyle oluşmuş bir tamlamadır. Türkçeye Osmanlı döneminde dinî ve edebî metinler aracılığıyla geçmiştir.
Kur'an'da adı geçen ve kelime anlamı "iki boynuz sahibi" olan tarihsel veya dinsel şahsiyet.
Gelişim Hattı
- Proto-Sami Dili: *qarn- (boynuz)
- Arapça: qarn (boynuz; çağ)
- Arapça: qarnayn (iki boynuz)
- Arapça: żū'l-qarnayn (iki boynuz sahibi)
- Osmanlı Türkçesi: żū'l-ḳarneyn (iki boynuz sahibi)
- Türkçe: zülkarneyn
Yapısal Parçalanış
- żū İsim (Sahiplik gösteren)
- Sahip, olan
- al- Harf-i tarif
- Belirlilik edatı
- qarnayn İkil (tesniye) isim
- İki boynuz
żū (sahibi) + al- (belirlilik) + qarnayn (iki boynuz) → żū'l-qarnayn (iki boynuz sahibi)
Türkçedeki İlk İzler
- Türkçede en geç 14. yüzyıla ait Kur'an tefsirleri ve Kısas-ı Anbiya tercümelerinde görülür.
- Klasik Türk edebiyatında Büyük İskender'i veya kuramsal bir hükümdarı tanımlamak için unvan olarak kullanılmıştır.