yurt Türkçe
yurt
Eski Türkçeden bu yana varlığını koruyan öz Türkçe bir sözcüktür; başlangıçta 'çadır yeri, konaklama yeri, terk edilmiş oba yeri' anlamındayken zamanla 'vatan, memleket' ve 'öğrenci/barınma kurumu' anlamlarını kazanmıştır.
Gelişim Hattı
- Ana Türkçe: *yūrt (konak yeri, çadır yeri, yurt)
- Eski Türkçe: yurt (konak yeri, çadır yeri, harabe, memleket)
- Orta Türkçe: yurt (çadır yeri, memleket)
- Osmanlı Türkçesi: yurt (vatan, memleket, çadır yeri)
- Türkiye Türkçesi: yurt
Anlam Evrimi
- Göçebelerin çadır kurduğu yer veya terk edilen konaklama yeri
- Bir topluluğun yaşadığı bölge, memleket, vatan
- Öğrencilerin veya bakıma muhtaç kişilerin barındığı kurum
Türkçedeki İlk İzler
- En geç 8. yüzyıla ait Orhun Yazıtları'nda (Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtları) 'yurt' (harabe, terk edilmiş yer, konak yeri) biçiminde geçer.
- 11. yüzyılda Kâşgarlı Mahmud'un Dîvânu Lugâti't-Türk adlı eserinde 'yurt' (harabe, boş kalmış ev yeri) olarak kaydedilmiştir.
Kökdaş Kelimeler
- yurt + -luk; Osmanlıda bir tür dirlik ve arazi tasarruf biçimi.
- yurt + -daş; aynı vatanda yaşayan kişi, vatandaş.