tudun Türkçe
tudun
Eski Türk devlet teşkilatında vergi denetimi ve idari yönetimden sorumlu yüksek dereceli bir unvan olan kelime, Eski Türkçe kökenlidir ve çevre dillere (Soğdca, Bizans Yunancası) de geçmiştir.
Gelişim Hattı
- Eski Türkçe: *tut- (tutmak, idare etmek)
- Eski Türkçe: tudun / tutun (idari unvan, vali, vergi memuru)
- Türkiye Türkçesi: tudun (tarih terimi olarak idari unvan)
Yapısal Parçalanış
- tut- Kök fiil
- tutmak, yönetmek, elinde bulundurmak
- -un Fiilden isim yapım eki
- eylemi yapan kişi / unvan yapan ek
tut- (yönetmek, denetlemek) + -un → tudun (denetçi, yönetici)
Anlam Evrimi
- Yönetici, vali, vergi toplayan yüksek memur
- Tarihsel bir Eski Türk devlet unvanı
Türkçedeki İlk İzler
- En geç 8. yüzyıla ait Orhun Yazıtları'nda (Kül Tigin ve Tonyukuk yazıtları) idari bir unvan olarak geçer.
- Bizans kaynaklarında 6. ve 7. yüzyıllarda 'toudounos' (τουδοῦνος) biçiminde kaydedilmiştir.
Kökdaş Kelimeler
- Aynı Eski Türkçe tut- kökünden türemiştir.
- Aynı tut- kökünden türemiş başka bir tarihsel ve güncel Türkçe kelimedir.