takdim Arapça
تقديم (taqdīm)
Arapça q-d-m (öne geçmek, ilerlemek) kökünden türeyen ve 'öne sürme, sunma, tanıtma' anlamına gelen taqdīm sözcüğünden Türkçeye geçmiştir.
Gelişim Hattı
- Arapça: qadama (öne geçti, önceden var oldu)
- Arapça: qaddama (öne sürdü, sundu)
- Arapça: taqdīm (öne sürme, öne alma, sunma)
- Osmanlı Türkçesi: taḳdīm (sunma, tanıtma)
- Türkçe: takdim
Yapısal Parçalanış
- qaddama Kök fiil (Tef'il babı)
- Öne sürmek, sunmak
- taf'īl Vezin/Kalıp
- Geçişlilik ve mastar yapma kalıbı
qaddama (öne sürmek) → taqdīm (öne sürme, sunma)
Anlam Evrimi
- Öne geçirme, öne alma
- Bir büyüğe veya topluluğa sunma, arz etme
- Birini başkasına tanıtma
Türkçedeki İlk İzler
- Osmanlı Türkçesi metinlerinde en geç 14. yüzyıldan itibaren 'sunma, arz etme' anlamıyla yaygın biçimde görülür.
Kökdaş Kelimeler
- Arapça qadam (adım, ayak) kökünden; ilerleme adımı ile ilişkili.
- Arapça qidam (eskilik, öncelik) kökünden; zaman olarak önde olma durumu.
- Arapça qadīm (eski, önceden var olan) kökünden.
- Arapça muqaddam (öne alınmış, önceki) kökünden.
- Arapça muqaddima (önsöz, giriş) kökünden; metnin önüne konan kısım.