siyaset Arapça
سياسة (siyāsa)
Kelime Türkçeye Arapça 'siyāsa' biçiminden geçmiştir. Arapça s-w-s kökü temel olarak 'at eğitmek, hayvan sevk ve idare etmek' anlamına dayanır.
Devlet işlerini düzenleme ve yürütme sanatı, politika.
Gelişim Hattı
- Proto-Sami: *ś-w-ś (at sürmek, sevk etmek)
- Arapça: s-w-s (sevk ve idare etmek, gütmek)
- Arapça: siyāsa (at eğitimi, idare etme, yönetim)
- Osmanlı Türkçesi: siyāset (yönetim, idare, ceza)
- Türkçe: siyaset (politika, devlet idaresi)
Yapısal Parçalanış
- s-w-s Kök
- Gütmek, idare etmek, at eğitmek
- siyāsa Master / İsim
- İdare etme eylemi, yönetim
s-w-s (gütmek/idare etmek kökü) → siyāsa (yönetim, idare etme sanatı)
Anlam Evrimi
- At eğitmek ve hayvan idare etmek
- İnsanları idare etmek ve yönetmek
- Devlet idaresi ve ceza/idam uygulaması
- Politika ve devlet yönetimi sanatı
Türkçedeki İlk İzler
- Türkçede güvenilir olarak Kutadgu Bilig'den (1069) itibaren idare ve kural anlamlarında izlerine rastlanır.
- Osmanlı hukuk dilinde ve tarihî metinlerde devlet idaresi yanında hükümdarın yetkisiyle verilen 'idam/ağır ceza' anlamında da uzun süre kullanılmıştır.
Kökdaş Kelimeler
- seyis
- Arapça 'sā'is' (at bakan, sevk eden) sözcüğünden gelir, siyaset ile aynı s-w-s kökündendir.