rejim Fransızca
régime
Türkçeye Fransızca "régime" sözcüğünden geçmiştir. Kelimenin kökeni, Latincede 'yönetmek, düz bir hat üzerinde sevk etmek' anlamına gelen "regere" fiiline ve buradan türeyen "regimen" (yönetim, idare, kılavuzluk) sözcüğüne dayanır.
Gelişim Hattı
- Proto-Hint-Avrupa: *reg- (düz hat çizmek, yönetmek)
- Latince: regere (doğrultmak, yönetmek, idare etmek)
- Latince: regimen (yönetim, idare, yönlendirme sistemi)
- Eski Fransızca: regime (yönetim düzeni, perhiz)
- Fransızca: régime (yönetim biçimi, düzen, perhiz)
- Türkçe: rejim
Yapısal Parçalanış
- regere Kök fiil
- yönetmek, doğrultmak
- -men İsimden/fiilden isim yapma eki
- eylemin aracı veya sonucu
regere (yönetmek) + -men (isim yapım eki) → regimen (yönetim, düzen)
Anlam Evrimi
- Doğrultma, yönlendirme eylemi
- Yönetim, idare veya tıbbi kurallar bütünü (düzen/perhiz)
- Siyasi düzen veya devlet yönetim biçimi
Türkçedeki İlk İzler
- Türkçede en geç 19. yüzyılın sonlarında Osmanlı modernleşme dönemi metinlerinde siyasi ve tıbbi anlamlarıyla görülmeye başlanmıştır.
- Şemsettin Sami'nin Kamus-ı Fransevî adlı sözlüğünde (19. yüzyıl sonu) yönetim usulü ve perhiz anlamlarıyla kaydedilmiştir.
Kökdaş Kelimeler
- Aynı Latince regere kökünden gelen, düzenleyici veya ayarlayıcı anlamına gelen sözcük.
- Latince regere kökünden Fransızcaya geçen ve yönetmen anlamına gelen sözcük.
- Latince regere fiilinin directus biçiminden türeyen, dosdoğru anlamına gelen sözcük.
- Latince regere fiilinden türeyen, yönetici/idareci anlamına gelen sözcük.