pastırma Türkçe
bastırma
Türkçe kökenli olan sözcük, etin preslenerek ve kurutularak hazırlanması işlemine atıfla 'bas-' (baskı uygulamak, sıkıştırmak) fiilinden türetilmiş 'bastırma' biçiminin zamanla 'pastırma'ya dönüşmesiyle oluşmuştur.
Gelişim Hattı
- Proto-Türkçe: *bas- (bastırmak, baskı uygulamak)
- Eski Türkçe: bas- (üzerine basmak, bastırmak)
- Eski Türkçe: bastur- (bastırmak, tazyik etmek)
- Orta Türkçe: basturma / bastırma (üzerine ağırlık konularak kurutulmuş et)
- Osmanlı Türkçesi: باصطردی / باصطرمه (bastırma / pastırma)
- Türkiye Türkçesi: pastırma (baharatlı, kurutulmuş pres et)
Yapısal Parçalanış
- bas- Kök fiil
- baskı uygulamak, sıkıştırmak
- -dur- Ettirgenlik eki
- eylemi yaptırma/baskı altında tutma
- -ma Fiilden isim yapım eki
- eylemin adını veya sonucunda ortaya çıkan nesneyi bildirir
bas- (sıkıştırmak) + -dur- (ettirgenlik) + -ma (eylem/ürün adı) → bastırma → pastırma
Anlam Evrimi
- Üzerine ağırlık koyarak sıkıştırma işlemi
- Ağırlık altında preslenerek kurutulmuş et
- Çemen ve baharatla kaplanarak kurutulmuş sığır eti
Türkçedeki İlk İzler
- Türkçede 'bastırma et' veya 'basturma' şeklindeki kullanımları 14. ve 15. yüzyıl metinlerinden itibaren kaydedilmiştir.
- Evliya Çelebi'nin Seyahatnâme'sinde (17. yüzyıl) Kayseri'nin meşhur 'lahm-ı kadîd bastırması' olarak anılmaktadır.
Kökdaş Kelimeler
- Aynı bas- kökünden türemiş isimdir.
- Aynı bas- kökünden türetilmiş fizik terimidir.
- Aynı bas- kökünden türemiştir.