osmanlıcılık Türkçe
عثمانلیلغ (ʿOsmānlīlıġ)
Arapça kökenli 'ʿUthmān' (Osman) özel adından türetilen 'Osmanlı' sözcüğüne Türkçe isimden isim yapma eki '+cılık' getirilerek 19. yüzyılın sonlarında oluşturulmuş siyasi ve ideolojik bir terimdir.
Gelişim Hattı
- Arapça: ʿuthmān (toygar kuşu yavrusu / özel ad)
- Osmanlı Türkçesi: ʿosmān (Osman Bey, hanedanın kurucusu)
- Osmanlı Türkçesi: ʿosmānlī (Osman soyundan olan, Osmanlı tebaası)
- Osmanlı Türkçesi: ʿosmānlīlıḳ (Osmanlı milleti yaratmayı amaçlayan siyasi akım)
- Türkiye Türkçesi: Osmanlıcılık (Osmanlıcılık ideolojisi)
Yapısal Parçalanış
- Osman Özel isim kökü
- Devletin kurucusu Osman Gazi'nin adı (Arapça kökenli)
- -lı İsimden isim yapma eki
- Aitlik ve mensubiyet bildirir
- -cılık İsimden isim yapma eki
- Bir düşünceyi, akımı veya ideolojiyi savunma durumu
Osman + -lı → Osmanlı (Osmanlı Devleti mensubu) + -cılık → Osmanlıcılık (Osmanlı birliği ideolojisi)
Anlam Evrimi
- Kişi adı (Arapça: toygar yavrusu / Osman)
- Hanedan ve devlet mensubiyeti
- İmparatorluktaki tüm unsurları eşit yurttaşlık çatısında birleştirme akımı
Türkçedeki İlk İzler
- Kavramsal ve siyasi bir terim olarak 19. yüzyılın ikinci yarısında (Tanzimat ve Meşrutiyet dönemleri) basın ve fikir yazılarında ortaya çıkmıştır.
- Yusuf Akçura'nın 1904 tarihli 'Üç Tarz-ı Siyaset' adlı makalesinde temel bir ideolojik akım olarak etraflıca ele alınmıştır.
Kökdaş Kelimeler
- Aynı özel isim kökünden türetilmiş mensubiyet ve aidiyet bildiren sözcük.
- Osmanlı döneminde kullanılan yazı ve konuşma dilini ifade eden türev.