okan Türkçe
oqan / oğan
Eski Türkçe kökenli bir sözcük olup 'anlayan, kavrayan' veya tarihsel olarak 'güçlü, kadir (Tanrı sıfatı)' anlamındaki oğan/oqan biçiminden evrilmiştir.
Gelişim Hattı
- Eski Türkçe: *u- (muktedir olmak, yapabilmek, anlamak)
- Eski Türkçe: ugan / ogan (güçlü, kadir, Tanrı)
- Türkiye Türkçesi: okan (anlayışlı, kavrayışlı; özel ad)
Yapısal Parçalanış
- u- / o- Kök fiil
- muktedir olmak, gücü yetmek, kavramak
- -gan / -kan Sıfat-fiil eki
- yapan, eden, çokça gerçekleştiren
u- / o- (gücü yetmek, kavramak) + -gan / -kan (etken sıfat-fiil eki) → okan (kavrayışlı, güçlü)
Anlam Evrimi
- Muktedir olan, gücü yeten
- Kadir, Tanrı (İslam öncesi ve erken dönem Türkçede)
- Kavrayışlı, anlayan kimse (cumhuriyet dönemi kişi adı olarak yaygınlaşma)
Türkçedeki İlk İzler
- Kökü olan 'oğan / ugan' biçimi, Kaşgarlı Mahmud'un Dîvânu Lugâti't-Türk (1073) eserinde 'Tanrı, her şeye gücü yeten' anlamıyla belgelenmiştir.
- Modern Türkçede kişi adı olarak 20. yüzyılın başlarından itibaren öz Türkçe isim arayışlarıyla yeniden canlandırılmıştır.
Kökdaş Kelimeler
- Aynı Eski Türkçe 'u-' (yapabilmek, muktedir olmak) fiil kökünden gelişmiştir.
- Aynı kökün 'ugan/oğan' (kadir, güçlü, Tanrı) varyantının kişi adı olarak korunan biçimidir.