namütenahi Farsça
نامتناهی (nā-mutanāhī)
Farsça olumsuzluk ön eki 'nā-' ile Arapça kökenli 'tükenen, sona eren' anlamındaki 'mutanāhī' sözcüğünün birleşiminden oluşan ve 'sonu olmayan, sonsuz' anlamına gelen bir birleşik sözcüktür.
Gelişim Hattı
- Arapça: nhy (sona ermek, bitmek)
- Arapça: intihāʾ (sona erme)
- Arapça: mutanāhī (son bulan, nihayete eren)
- Farsça: nā- (olumsuzluk ön eki) + mutanāhī → nā-mutanāhī (sonsuz, tükenmez)
- Osmanlı Türkçesi: namütenahi (sonsuz, bitimsiz)
- Türkçe: namütenahi (sonsuz, ucu bucağı olmayan)
Yapısal Parçalanış
- nā- Ön ek (Farsça)
- -siz, olmayan (olumsuzluk)
- mutanāhī İsim / Sıfat (Arapça)
- sona eren, nihayeti olan
nā- (olumsuzluk eki) + mutanāhī (sona eren) → nā-mutanāhī (sonsuz, nihayetsiz)
Anlam Evrimi
- Sona ermeyen, tükenmeyen
- Sonsuz, ucu bucağı olmayan
Türkçedeki İlk İzler
- Osmanlı Türkçesi metinlerinde en geç 16. yüzyıldan itibaren felsefi, edebi ve tasavvufi bağlamlarda 'sonsuz, nihayetsiz' anlamıyla görülür.
Kökdaş Kelimeler
- Aynı nhy kökünden türemiş olup 'son, bitim' anlamına gelir.
- Aynı kökten türeyen ve 'sonu olan, sınırlı' anlamına gelen etken ortaç biçimidir.
- Aynı Arapça nhy kökünden gelen ve 'sona erme, nihayet bulma' anlamı taşıyan sözcüktür.