muazzam Arapça
معظّم (mu‘aẓẓam)
Arapça '‘-ẓ-m' (büyük/yüce olmak) kökünden türetilen ve 'büyütülen, yüceltilen, ulu' anlamına gelen 'mu‘aẓẓam' sözcüğünden Türkçeye geçmiştir.
Gelişim Hattı
- Arapça: ‘-ẓ-m (kemikli/iri/büyük olmak)
- Arapça: ‘aẓuma (büyük ve ulu oldu)
- Arapça: ta‘ẓīm (yüceltme, ağırlama, saygı gösterme)
- Arapça: mu‘aẓẓam (yüceltilmiş, ululanmış, çok büyük)
- Osmanlı Türkçesi: mu‘aẓẓam (saygıdeğer, yüce, koskoca)
- Türkçe: muazzam (olağanüstü büyük, heybetli, görkemli)
Yapısal Parçalanış
- mu- Edilgen ortaç ön eki (Tef'il vezni)
- Etkilenen, kılınan
- ‘-ẓ-m Kök
- Büyük, iri, yüce olmak
mu- + ‘-ẓ-m (II. bab/Tef'il edilgen ortaç) → mu‘aẓẓam (yüceltilmiş, ulu kılınmış)
Anlam Evrimi
- Ulu kılınmış, tazim edilmiş, saygı değer
- Görkemli, heybetli
- Çok büyük, olağanüstü
Türkçedeki İlk İzler
- Türkçede en geç 14. ve 15. yüzyıl Osmanlı metinlerinden itibaren 'ulu, saygıdeğer, yüce kılınmış' anlamında görülür.
- Zamanla anlamı şahıslara veya makamlara yönelik 'yüceltilmiş' anlamından 'olağanüstü büyüklükte, devasa' manasına evrilmiştir.
Kökdaş Kelimeler
- ‘-ẓ-m kökünden; 'büyük, ulu' anlamındaki sıfat kökü.
- ‘-ẓ-m kökünden; büyüklük, ululuk, heybet.
- ‘-ẓ-m kökünden türeyen tef'il masdarı; saygı gösterme, yüceltme.
- muazzam sözcüğünün Arapça dişil biçimi (ör. Düvel-i Muazzama).