minder Arapça
منبر (minbar) / münder
Kelime, Arapçada 'yüksekçe yer, basamaklı kürsü' anlamına gelen 'minbar' kökünden veya bunun halk ağzındaki değişiminden Türkçeye geçmiştir. Zamanla oturulan alçak ve yumuşak döşeme anlamını kazanmıştır.
Gelişim Hattı
- Sami Dilleri: *nbr (yükselmek, çıkmak)
- Arapça: nabara (yükseltti, sesini yükseltti)
- Arapça: minbar (yüksek yer, kürsü)
- Osmanlı Türkçesi: minder / minber (oturma şiltesi, döşeme)
- Türkçe: minder (içi doldurulmuş oturma yastığı)
Yapısal Parçalanış
- m- Mekan / alet ön eki
- Fiilin yapıldığı yer veya alet
- nbr Kök fiil
- Yükselmek, yukarı çıkmak
mi- (yer ismi türetme eki) + nabara (yükselmek) → minbar (yüksek yer/kürsü)
Anlam Evrimi
- Yüksek yer, yükselti, kürsü
- Üzerine oturulan döşeli sedir veya seki
- İçi pamuk, yün veya süngerle doldurulmuş oturma yastığı/şiltesi
Türkçedeki İlk İzler
- Osmanlı Türkçesinde en geç 14. ve 15. yüzyıl metinlerinden itibaren 'oturacak yumuşak yer/şilte' anlamında kaydedilmiştir.
- Eski kaynaklarda minber/minder biçimleri fonetik olarak birbirine geçmiş varyantlar şeklinde de görülür.
Kökdaş Kelimeler
- Aynı Arapça kökten gelen ve camilerde hatibin çıktığı basamaklı kürsüyü belirten asıl biçimdir.