meşru Arapça
مشروع (maşrūˁ)
Arapça 'şeriat veya kural koymak, yasalaştırmak' anlamına gelen ş-r-ˁ (شرع) kökünden türetilmiş bir edilgen sıfat-fiil olup Türkçeye 'hukuka, kurala veya dine uygun olan' anlamıyla geçmiştir.
Gelişim Hattı
- Arapça: şaraˁa (yasa koydu, kurallar belirledi)
- Arapça: maşrūˁ (yasaya uygun kılınmış, şeriata uygun)
- Osmanlı Türkçesi: meşrūˁ (yasal, caiz, kanuna uygun)
- Türkçe: meşru (hukuka, ahlaka veya yasalara uygun)
Yapısal Parçalanış
- ş-r-ˁ Sami/Arapça kök
- yol açmak, şeriat/yasa koymak
- ma- -ū- I. kalıp mef'ul (edilgen sıfat-fiil) vezni
- yapılmış, edilmiş olma durumu
ş-r-ˁ kökü + ma- -ū- vezni → maşrūˁ (yasalaştırılmış, şeriata uygun kılınmış)
Anlam Evrimi
- Yol veya kural belirlemek
- Şeriata ve dine uygun kılınmış olan
- Yasalara, hukuka veya genel kabul görmüş ilkelere uygun, meşru
Türkçedeki İlk İzler
- Türkçede en geç 14. yüzyıldan itibaren İslami-hukuki metinlerde görülmeye başlanmıştır.
- Osmanlı Türkçesi metinlerinde sıklıkla 'dine, şeriata ve kanuna uygun' anlamlarında kullanılmıştır.
Kökdaş Kelimeler
- Arapça ş-r-ˁ kökünden türeyen, dinî kural ve hükümler bütünü.
- Aynı kökten nisbet ekiyle türetilmiş, dine/şeriata ilişkin anlamında sıfat.
- Şarta bağlanmış anlamındaki meşrut kelimesinden gelse de siyasi literatürde meşruiyet ve anayasal düzen kavramlarıyla yakından ilişkilidir.
- Meşru olma durumu, yasallık, geçerlilik.