Hangi kelimenin kökenini merak ediyorsunuz?

maymun Arapça

مَيْمُون (maymūn)

Türkçeye Arapçadan geçen kelime, aslen 'uğurlu, kutlu, talihli' anlamına gelir; hayvanın adının uğursuzluk getirmemesi için hüsnütabir (örtmece) yoluyla bu isimle anılması sonucu zamanla doğrudan hayvanın adı haline gelmiştir.

Gelişim Hattı

  1. Arapça: yumn (uğur, bereket, kut)
  2. Arapça: maymūn (uğurlu, kutlu, mesut)
  3. Arapça: maymūn (şebek, maymun [örtmece yoluyla])
  4. Osmanlı Türkçesi: maymūn (maymun)
  5. Türkiye Türkçesi: maymun

Yapısal Parçalanış

y-m-n Sami/Arapça kök
uğurlu olmak, sağ tarafta olmak, bereketli olmak
ma- -ūn İsm-i mef'ul kalıbı
edilgenlik ve nitelik kazandıran kalıp (uğurlanmış/uğurlu)

y-m-n (uğur kökü) + ma- -ūn (mef'ul kalıbı) → maymūn (uğurlu)

Anlam Evrimi

  1. Uğurlu, kutlu, hayırlı
  2. Uğursuzluk getirmemesi amacıyla şebek/maymun türü hayvanlara örtmece olarak verilmesi
  3. Doğrudan primat türü hayvanın genel adı

Türkçedeki İlk İzler

  • Türkçede hayvan anlamıyla en geç 14. yüzyıldan (Mukaddimetü'l-Edeb ve Kısas-ı Enbiya tercümeleri) itibaren görülür.
  • Osmanlı Türkçesi metinlerinde hem hayvan adı hem de 'uğurlu, kutlu' anlamındaki sıfat olarak kullanılmıştır.

Kökdaş Kelimeler

Arapça aynı y-m-n kökünden gelen 'uğur, bereket, kutluluk' anlamındaki isimdir.
Meymenet kelimesine Türkçe yokluk ekinin getirilmesiyle oluşan 'uğursuz, bereketsiz, sevimsiz' anlamındaki sözcüktür.
Arap yarımadasının 'sağ tarafında' veya 'bereketli/uğurlu' bölgesinde yer alması dolayısıyla aynı kökten türemiş ülke adıdır.

Tartışma