maskara Arapça
مسخرة (masḫara)
Türkçeye Arapça 'masḫara' (alay konusu, maskaralık, eğlence) sözcüğünden geçmiştir. Sözcük, Arapça 'saḫira' (alay etti, eğlendi) fiil kökünün 'mef'ale(t)' veznindeki mekân/alet/masdar biçimidir.
Gelişim Hattı
- Arapça: saḫira (alay etti, eğlendi)
- Arapça: masḫara (alay konusu, şaklaban, gülünç şey)
- Osmanlı Türkçesi: مسخره / maskara (palyaço, maskara, alay konusu kimse)
- Türkçe: maskara (gülünç kimse, şaklaban; ayrıca kirpik boyası)
Yapısal Parçalanış
- s-ḫ-r Kök fiil
- alay etmek, eğlenmek, maskaralık etmek
- ma- -a(t) İsim vezni (Mef'alet)
- eylemin gerçekleştiği yer, durum veya araç
s-ḫ-r (alay etmek) → masḫara (alay konusu, eğlence, gülünç kimse)
Anlam Evrimi
- Alay etme eylemi, eğlence
- Alay konusu olan kişi, şaklaban, maskara
- Gülünç duruma düşen veya düşüren kimse
- İtalyanca/Fransızca etkisiyle ve makyaj malzemesi adıyla eşleşerek kirpik boyası anlamı
Türkçedeki İlk İzler
- Osmanlı Türkçesinde en geç 14. ve 15. yüzyıl metinlerinden itibaren 'alay konusu, soytarı' anlamlarında kaydedilmiştir.
- Tarihsel metinlerde padişah veya saray eğlencelerinde yer alan şaklabanlar ve güldürücüler için unvan/sıfat olarak da kullanılmıştır.
Kökdaş Kelimeler
- Maskara sözcüğüne Türkçe +lIk ekinin eklenmesiyle türetilmiş eğlence, soytarılık anlamında isim.
- Arapça 'masḫara' kelimesinin İtalyanca (maschera) ve Fransızcaya (masque) geçip oradan tekrar Türkçeye 'yüz örtüsü' olarak dönmüş biçimidir.