manastır Rumca
μοναστήρι (monastíri)
Türkçeye Rumca / Bizans Yunancası 'monastíri' sözcüğünden geçmiştir. Kelimenin kökeni Eski Yunanca 'yalnız yaşamak, inzivaya çekilmek' anlamına gelen monázein fiiline ve dolayısıyla mónos (yalnız, tek) köküne dayanır.
Gelişim Hattı
- Eski Yunanca: mónos (yalnız, tek)
- Eski Yunanca: monázein (yalnız yaşamak, tek başına kalmak)
- Eski Yunanca: monastḗrion (keşiş hücresi, manastır)
- Orta Yunanca: monastḗrion
- Rumca: monastíri (manastır)
- Osmanlı Türkçesi: manastır (manastır)
- Türkçe: manastır
Yapısal Parçalanış
- monázein Kök fiil
- yalnız yaşamak, inzivaya çekilmek
- -tḗrion Mekân eki
- eylemin yapıldığı yer
monázein (yalnız yaşamak) + -tērion (yer eki) → monastḗrion (keşişlerin yalnız yaşadığı yer) → monastíri
Anlam Evrimi
- Yalnız başına, inzivada yaşama yeri
- Hristiyan din adamlarının (keşiş ve rahibelerin) topluca yaşadığı dinî yapı
Türkçedeki İlk İzler
- Osmanlı Türkçesi metinlerinde en geç 14. ve 15. yüzyıllardan itibaren yerleşim yeri ve Hristiyan dinî yapısı adı olarak belgelenmiştir.
Kökdaş Kelimeler
- monolog
- mónos (yalnız, tek) + lógos (söz); tek kişilik konuşma
- monarşi
- mónos (tek) + árkhein (yönetmek); tek kişinin yönetimi
- monoton
- mónos (tek) + tónos (ses, ton); tekdüze