lokum Arapça
لقمة (luqma) / راحة الحلقوم (rāḥatu'l-ḥulqūm)
Kelime, Arapçada 'boğaz rahatlatan' anlamına gelen 'rāḥatu'l-ḥulqūm' tamlamasının zamanla kısalarak 'lokum' (Arapça luqma / çoğulu luqam köküyle de etkileşerek) biçimini almasıyla Türkçeye yerleşmiştir.
Gelişim Hattı
- Arapça: laqama (yutmak, lokma yapmak)
- Arapça: luqma / rāḥatu'l-ḥulqūm (lokma / boğaz rahatlatan tatlı)
- Osmanlı Türkçesi: rāḥatü'l-hulkūm / lâkūm / lokum (geleneksel yumuşak şekerleme)
- Türkçe: lokum (lokum)
Yapısal Parçalanış
- rāḥat İsim
- rahat, ferahlık
- al-ḥulqūm Belirli isim
- boğaz, gırtlak
rāḥatu'l-ḥulqūm (boğaz rahatlatan) → rahat lokum → lokum
Anlam Evrimi
- Boğazı rahatlatan, kolay yutulan lokma veya şifa verici tatlı
- Nişasta ve şekerle yapılan geleneksel yumuşak tatlı
Türkçedeki İlk İzler
- Osmanlı Türkçesi metinlerinde 18. yüzyıldan itibaren 'rāḥatü'l-hulkūm' adıyla yaygın olarak anılmaktadır.
- Halk ağzında ve Batı dillerine aktarımında 19. yüzyılda 'latkum', 'lâkūm' ve nihayetinde 'lokum' biçimleri belgelenmiştir.
Kökdaş Kelimeler
- lokma
- Arapça luqma (ağza alınan tek parçalık yiyecek) sözcüğünden doğrudan Türkçeye geçmiştir.
- rahat
- Lokumun tam adı olan rāḥatu'l-ḥulqūm ifadesinin ilk unsurudur.
- halkum
- Arapça ḥulqūm (gırtlak, boğaz) sözcüğüyle aynı köktendir.