lavanta İtalyanca
lavanda
Türkçeye İtalyanca lavanda sözcüğünden geçmiştir. Kelime köken olarak Latince "yıkamak" anlamına gelen lavare fiiline dayanır ve geçmişte çamaşır ve banyoların kokulandırılmasında kullanılmasından türemiştir.
Gelişim Hattı
- Hint-Avrupa Anadili: *low- / *leu̯- (yıkamak)
- Latince: lavare (yıkamak)
- Latince: lavandus / lavanda (yıkanacak şey, yıkanması gereken)
- İtalyanca: lavanda (yıkanma, lavanta çiçeği)
- Osmanlı Türkçesi: lavanta (güzel kokulu bitki/kolonya)
- Türkçe: lavanta
Yapısal Parçalanış
- lavare Kök fiil
- yıkamak
- -nda Gerundivum (fiilimsi) eki
- yıkanacak olan şey, yıkanmaya dair
lavare (yıkamak) + -nda → lavanda (yıkanacak şey / banyo ve çamaşır kokusu)
Anlam Evrimi
- Yıkanacak şey / yıkama eylemi
- Çamaşır ve banyoları kokulandırmak için kullanılan bitki
- Lamiaceae familyasından kokulu bir süs ve koku bitkisi (ve bundan yapılan kolonya)
Türkçedeki İlk İzler
- Osmanlı Türkçesinde 19. yüzyılın sonlarından (Ahmet Vefik Paşa ve Şemseddin Sami döneminden) itibaren sözlüklerde 'lavanta çiçeği' ve 'lavanta suyu' biçiminde belgelenmiştir.
- Erken dönem metinlerinde hem hoş kokulu bitkiyi hem de bu bitkinin esansıyla hazırlanan kokulu suyu (kolonyayı) nitelemek üzere kullanılmıştır.
Kökdaş Kelimeler
- lavabo
- Latince lavare (yıkamak) fiilinden Fransızca lavabo (yıkayacağım) aracılığıyla Türkçeye geçmiştir.
- lavman
- Fransızca lavement (iç yıkama, temizleme) sözcüğünden türemiştir; aynı lavare kökünden gelir.
- lave
- Fransızca laver (yıkamak) kökünden Türkçede kullanılan terim.