kumanda İtalyanca
comando
Türkçeye İtalyanca comando sözcüğünden geçmiştir. Kelimenin kökeni Latince 'birlikte, tamamen' anlamına gelen com- öneki ile 'emanet etmek, buyurmak' anlamına gelen mandare fiilinin birleşimine (commendare/commandare) dayanır.
Gelişim Hattı
- Proto-Hint-Avrupa: *man- (el)
- Proto-Hint-Avrupa: *dʰe- (koymak, yerleştirmek)
- Latince: mandare (ele vermek, emanet etmek, emretmek)
- Geç Latince: commandare (emretmek, buyurmak)
- İtalyanca: comando (emir, komuta, kumanda)
- Türkçe: kumanda (yönetme, emir; aygıt yönetici düzenek)
Yapısal Parçalanış
- com- Ön ek
- Birlikte, pekiştirme
- mandare Kök fiil
- Emretmek, ele vermek
com- (pekiştirme) + mandare (ele vermek, emretmek) → commandare (emretmek) → comando
Anlam Evrimi
- Ele vermek, emanet etmek
- Emretmek, buyurmak
- Askerî veya idari yönetim erki
- Bir cihazı veya mekanizmayı uzaktan yönetme yetisi ve aracı
Türkçedeki İlk İzler
- Osmanlı Türkçesinde en geç 19. yüzyılın sonlarından itibaren askerî ve teknik bağlamlarda 'kumanda / komando' biçimlerinde görülür.
- Cumhuriyet döneminde hem askerî sevk ve idareyi hem de uzaktan kontrol aygıtlarını nitelemek üzere yaygınlaşmıştır.
Kökdaş Kelimeler
- Aynı İtalyanca/Fransızca kökten Türkçeye geçmiş eş kökenli bir idare ve askerlik terimidir.
- Kumanda/komuta köküne Türkçe ek getirilerek türetilmiştir.
- Aynı Latince 'mandare' (emanet etmek) fiilinden türemiştir.
- Aynı Latince kökten türeyip Afrikaans/İngilizce üzerinden gelen askerî birlik adı.