Hangi kelimenin kökenini merak ediyorsunuz?

kumanda İtalyanca

comando

Türkçeye İtalyanca comando sözcüğünden geçmiştir. Kelimenin kökeni Latince 'birlikte, tamamen' anlamına gelen com- öneki ile 'emanet etmek, buyurmak' anlamına gelen mandare fiilinin birleşimine (commendare/commandare) dayanır.

Gelişim Hattı

  1. Proto-Hint-Avrupa: *man- (el)
  2. Proto-Hint-Avrupa: *dʰe- (koymak, yerleştirmek)
  3. Latince: mandare (ele vermek, emanet etmek, emretmek)
  4. Geç Latince: commandare (emretmek, buyurmak)
  5. İtalyanca: comando (emir, komuta, kumanda)
  6. Türkçe: kumanda (yönetme, emir; aygıt yönetici düzenek)

Yapısal Parçalanış

com- Ön ek
Birlikte, pekiştirme
mandare Kök fiil
Emretmek, ele vermek

com- (pekiştirme) + mandare (ele vermek, emretmek) → commandare (emretmek) → comando

Anlam Evrimi

  1. Ele vermek, emanet etmek
  2. Emretmek, buyurmak
  3. Askerî veya idari yönetim erki
  4. Bir cihazı veya mekanizmayı uzaktan yönetme yetisi ve aracı

Türkçedeki İlk İzler

  • Osmanlı Türkçesinde en geç 19. yüzyılın sonlarından itibaren askerî ve teknik bağlamlarda 'kumanda / komando' biçimlerinde görülür.
  • Cumhuriyet döneminde hem askerî sevk ve idareyi hem de uzaktan kontrol aygıtlarını nitelemek üzere yaygınlaşmıştır.

Kökdaş Kelimeler

Aynı İtalyanca/Fransızca kökten Türkçeye geçmiş eş kökenli bir idare ve askerlik terimidir.
Kumanda/komuta köküne Türkçe ek getirilerek türetilmiştir.
Aynı Latince 'mandare' (emanet etmek) fiilinden türemiştir.
Aynı Latince kökten türeyip Afrikaans/İngilizce üzerinden gelen askerî birlik adı.

Tartışma