kitap Arapça
كتاب (kitāb)
Türkçeye Arapça 'yazı, mektup, ciltli metin' anlamına gelen kitāb sözcüğünden geçmiştir. Bu kelime, 'yazmak, kaydetmek' anlamındaki k-t-b kökünden türetilmiştir.
Gelişim Hattı
- Ön Sami Dili: *katab- (yazmak, dikmek/bir araya getirmek)
- Arapça: k-t-b (yazmak kökü)
- Arapça: kitāb (yazı, yazılmış şey, mektup, kitap)
- Farsça: ketāb (kitap)
- Eski Anadolu Türkçesi: kitāb (kitap)
- Türkçe: kitap (basılı veya yazılı metin cildi)
Yapısal Parçalanış
- k-t-b Sami/Arapça ünsüz kökü
- yazmak, kaydetmek
- fi'āl vezni İsim kalıbı
- eylemin nesnesini veya sonucunu isimleştiren kalıp
k-t-b (yazmak) + fi'āl vezni → kitāb (yazılmış metin, mektup, ciltli eser)
Anlam Evrimi
- Dikiş dikmek, bir araya getirmek
- Yazmak, harfleri birleştirmek
- Yazılmış belge, mektup, buyruk
- Ciltli ve basılı eser (kitap)
Türkçedeki İlk İzler
- Türkçede yazılı olarak en erken 11. yüzyıl Karahanlı Türkçesi metinlerinde (Kutadgu Bilig ve Divânu Lugâti't-Türk) görülür.
- Eski Anadolu Türkçesinde hem kutsal metinleri hem de genel manada yazılı eserleri ve mektupları nitelemek için yaygın biçimde kullanılmıştır.
Kökdaş Kelimeler
- k-t-b kökünden 'yazan, kâtiplik eden kimse'
- k-t-b kökünden 'yazılmış şey, yazılı haber'
- k-t-b kökünden 'yazı yazılan yer, okul'
- k-t-b kökünden 'yazıt, anıt üzerindeki yazı'