kelime Arapça
كَلِمَة (kalima)
Arapça 'yaralamak, etkilemek, söz söylemek' anlamındaki klm kökünden türeyen ve 'sözcük, tekil söz' anlamına gelen kalima sözcüğünden Türkçeye geçmiştir.
Gelişim Hattı
- Sami Dilleri: *klm (kesmek, delmek, iz bırakmak)
- Arapça: kalama (yaraladı, konuştu)
- Arapça: kalima(t) (sözcük, tek bir söz parçası)
- Osmanlı Türkçesi: kelime (sözcük)
- Türkçe: kelime (sözcük)
Yapısal Parçalanış
- k-l-m Kök fiil
- Yaralamak, iz bırakmak, konuşmak
- fa'ila(t) Vezin / İsim kalıbı
- Tekil birim, isimleşme
k-l-m (konuşmak/iz bırakmak) + isim kalıbı → kalima (tek bir söz, sözcük)
Anlam Evrimi
- Zihinde/ruhta iz bırakan veya yaralayan şey
- Söz, lakırdı
- Müstakil anlam taşıyan ses birliği (sözcük)
Türkçedeki İlk İzler
- Türkçede en geç 14. yüzyıl başlarındaki İslami edebi metinlerden ve tercümelerden itibaren belgelenmektedir.
- Tarihsel metinlerde hem 'söz dizisindeki tekil öge' hem de 'genel olarak söz, ifade' anlamında kullanılmıştır.
Kökdaş Kelimeler
- Arapça kalām (söz, lakırdı, konuşma) kökünden.
- Arapça mutakallim (konuşan, birinci tekil şahıs) kökünden.
- Arapça takallum (konuşma, söz söyleme) kökünden.