katır Türkçe
qatır
Eski Türkçe kökenli olan kelime, at ile eşeğin çiftleşmesinden doğan melez hayvanı ifade etmek üzere 'katmak' (karıştırmak, birleştirmek) fiil kökünden türetilmiştir.
Gelişim Hattı
- Ana Türkçe: *kat- (katmak, karıştırmak)
- Eski Türkçe: qatır (katır, melez binek hayvanı)
- Orta Türkçe: qatır (katır)
- Osmanlı Türkçesi: قاطر (katır)
- Türkiye Türkçesi: katır
Yapısal Parçalanış
- kat- Fiil kökü
- katmak, karıştırmak, bir araya getirmek
- -ır Fiilden isim yapım eki
- eylemin sonucunda ortaya çıkan varlığı niteleyen ek
kat- (katmak, karıştırmak) + -ır → katır (melez/karışık hayvan)
Anlam Evrimi
- Karışım veya melez hayvan
- Erkek eşek ile dişi atın melez yavrusu
Türkçedeki İlk İzler
- Divânu Lugâti't-Türk'te (1073) 'qatır' biçiminde 'at ile eşek melezi hayvan' anlamıyla kaydedilmiştir.
- Tarihi Türk yazı dillerinde ve Çağatay Türkçesinde de aynı anlamla yaygın olarak kullanılmıştır.
Kökdaş Kelimeler
- Aynı 'kat-' (katmak, eklemek) kökünden türetilmiştir.
- Aynı 'kat-' kökünden türetilen bir sözcüktür.