Hangi kelimenin kökenini merak ediyorsunuz?

kanal Fransızca

canal

Türkçeye Fransızca "canal" sözcüğünden geçmiştir. Sözcüğün kökeni Latince "kamış, boru, su yolu" anlamına gelen "canalis" biçimine, o da "canna" (kamış) kelimesine dayanır.

Gelişim Hattı

  1. Sümerce: gi (kamış)
  2. Akadca: qanû (kamış)
  3. Eski Yunanca: kánna (kamış)
  4. Latince: canna (kamış)
  5. Latince: canalis (kamıştan yapılmış boru, su oluğu, kanal)
  6. Eski Fransızca: chanel
  7. Fransızca: canal (su yolu, kanal, mecra)
  8. Türkçe: kanal

Yapısal Parçalanış

canna Kök isim
kamış
-alis Sıfat/İsim türetme eki
-e ait, -e dair (kamış gibi içi boş olan şey)

canna (kamış) + -alis (aitlik eki) → canalis (kamış şeklinde oluk, su yolu)

Anlam Evrimi

  1. Kamış veya kamıştan yapılmış boru
  2. Su akıtmaya yarayan oluk veya yatak
  3. Yapay su yolu / suyolu
  4. İletişim ve yayın yolu / mecra (radyo, televizyon vb.)

Türkçedeki İlk İzler

  • Türkçede Batılı anlamda su yolu kullanımıyla Osmanlı metinlerinde en geç 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren görülür.
  • Şemseddin Sami'nin Kamus-ı Fransevî adlı sözlüğünde (19. yüzyıl sonu) Fransızca "canal" karşılığı olarak yer almıştır.

Kökdaş Kelimeler

Latince "canna" (kamış) kökünün küçültme biçimi olan "cannula" (küçük borucuk) sözcüğünden Fransızca yoluyla geçmiştir.
Aynı kökün İspanyolcadaki büyütme eki almış biçimi olan "cañón" (büyük boru, dar boğaz) sözcüğünden türemiştir.
Fransızca "canalisation" (kanal döşeme, atık su sistemi) sözcüğünden türemiştir.

Tartışma