kale Arapça
قلعة (qalʿa)
Arapça 'qalʿa' (müstahkem yer, hisar) sözcüğünden Türkçeye geçmiştir. Arapçadaki kök, tepede yükselen veya sarp mevkide bulunan tahkimatları tanımlamak için kullanılmıştır.
Gelişim Hattı
- Arapça: qalʿa (müstahkem mevki, hisar)
- Osmanlı Türkçesi: qalʿa / kale (hisar, korunaklı yapı)
- Türkçe: kale (müstahkem yer; futbolda fileyle korunan alan)
Yapısal Parçalanış
- qlʿ Kök fiil/Harfler
- Kökensel olarak yükselme, sarp olma veya kale inşa etme ile ilişkilidir
Anlam Evrimi
- Sarp ve yüksek yerde kurulu hisar, tahkimat
- Askerî savunma yapısı
- Satrançta bir taş adı
- Spor oyunlarında savunulan ve gol atılmaya çalışılan alan
Türkçedeki İlk İzler
- Türkçede en geç 11. yüzyıldan (Divânu Lugâti't-Türk ve Kutadgu Bilig dönemi) itibaren İslami edebiyat ve tarih metinlerinde görülür.
- Tarihî Türkçe metinlerde genellikle 'hisar' ve 'korgan' sözcükleriyle eş anlamlı olarak kullanılmıştır.
Kökdaş Kelimeler
- Aynı sözcüğün Osmanlıca metinlerde ve tarihî mekân adlarında geçen eski imlası.