kader Arapça
قدر (qadar)
Türkçeye Arapça 'qadar' (ölçü, güç, takdir) sözcüğünden geçmiştir. Semitik kökü ölçmek, biçelemek ve değer biçmek anlamlarına dayanır.
Alın yazısı, ezeli takdir, ölçü veya mukadderat.
Gelişim Hattı
- Proto-Semitik: *qadr- (ölçmek, miktar, güç)
- Arapça: qadar (ölçü, takdir, alın yazısı)
- Osmanlı Türkçesi: kader (kader, ölçü)
- Türkçe: kader (alın yazısı)
Yapısal Parçalanış
- q-d-r Sami Dil Kökü
- Ölçmek, biçmek, gücü yetmek
q-d-r kökünden türeyen fiil ismi (maṣdar)
Anlam Evrimi
- Bir şeyin ölçüsü, miktarı veya gücü
- Tanrı'nın evrendeki düzeni ve ölçüyü belirlemesi
- İnsan hayatı için önceden tayin edilmiş mukadderat, alın yazısı
Türkçedeki İlk İzler
- Eski Anadolu Türkçesi metinlerinden itibaren dini ve felsefi bağlamda yaygın şekilde kullanılmıştır.
- Türkçede en geç 14. yüzyıl metinlerinde 'takdir, alın yazısı' anlamıyla belgelenmiştir.
Kökdaş Kelimeler
- kudret
- Arapça q-d-r kökünden türemiş olup 'güç yetirme, güç' anlamına gelir.
- miktarı
- Arapça miqdār kelimesi de aynı kökten türemiş olup 'ölçü, tutar' demektir.
- takdir
- Arapça taqdīr kelimesi aynı kökten türetilmiş olup 'ölçüp biçme, değer verme' anlamına gelir.
- kadir
- Arapça qādir biçiminden gelir; 'gücü yeten, değerli' demektir.