kadın Türkçe
qatun
Eski Türkçe qatun biçiminden evrilmiştir; aslen hakanın eşi veya soylu hanımefendi anlamına gelen bir unvanken zamanla yetişkin dişi insan anlamını kazanmıştır.
Gelişim Hattı
- Proto-Türkçe: *xatun (hükümdar eşi, soylu kadın)
- Eski Türkçe: qatun (hatun, hakan eşi, prenses)
- Orta Türkçe: xātūn / qadın (hatun, soylu kadın)
- Osmanlı Türkçesi: قادين (kadın) / خاتون (hatun)
- Türkiye Türkçesi: kadın (yetişkin dişi insan)
Anlam Evrimi
- Hükümdar veya soylu kimsenin eşi, prenses
- Saygıdeğer hanımefendi, ev sahibesi
- Yetişkin dişi insan
Türkçedeki İlk İzler
- Eski Türkçe qatun biçimiyle 8. yüzyıla ait Orhun Yazıtları'nda (Kül Tigin, Bilge Kağan) hükümdar eşi anlamında belgelenmiştir.
- Kelime zamanla t > d sedalaşması ve q > k yumuşamasıyla Batı Türkçesinde bugünkü 'kadın' biçimini almıştır.
Kökdaş Kelimeler
- hatun
- Aynı Eski Türkçe qatun sözcüğünün h- sesini koruyan veya bu ses değişimine uğrayan ikincil varyantıdır.
- kadınbudu
- kadın sözcüğünün mecazi benzetme yoluyla bir köfte türüne ad olmasıyla kurulmuş birleşik sözcüktür.