kırbaç Türkçe
kırbaç
Türkçe kökenli bir kelimedir; ses taklidi kökünden veya Eski Türkçe vurma/çarpma bildiren bir tabandan türetilmiş olup Osmanlıca ve Kıpçak sahası üzerinden günümüz Türkçesine ve komşu dillere (Arapça, Farsça, Slav dilleri) geçmiştir.
Gelişim Hattı
- Eski Türkçe / Orta Türkçe: *kırp- / *kır- (vurmak, şaklatmak)
- Kıpçak Türkçesi / Çağatay Türkçesi: kırbaç (kamçı)
- Osmanlı Türkçesi: قرباچ (ḳırbāç - kırbaç)
- Türkiye Türkçesi: kırbaç (bir ucu bir sapta biten, vurulduğunda ses çıkaran meşin şerit)
Yapısal Parçalanış
- kır- / kırp- Kök taban
- Ses taklidi veya şaklatma, vurma hareketi
- -baç İsim yapım eki
- Alet ve yoğunluk bildiren ek
*kır- (vurma/şaklatma tabanı) + -baç (alet eki) → kırbaç
Anlam Evrimi
- Şaklatılan deri/kayış vuruş aleti
- At terbiye veya ceza amaçlı kullanılan deri kamçı
Türkçedeki İlk İzler
- Eski Anadolu Türkçesi ve Kıpçak Türkçesi metinlerinde en geç 14. yüzyıldan itibaren 'ḳırbāç' biçimiyle kamçı anlamında belgelenmiştir.
- Kelime Osmanlı döneminde Arapça (qurbāj) ve Rusça gibi çevre dillere de Türkçeden aktarılmıştır.
Kökdaş Kelimeler
- Aynı ses ve ani hareket bildiren kök ailesine dayandığı düşünülür.