kültür Fransızca
culture
Fransızca culture sözcüğünden Türkçeye geçmiştir. Kökü, Latince "toprağı işlemek, ekip biçmek, bakmak" anlamına gelen colere fiilinin türevi olan cultūra sözcüğüne dayanır.
Gelişim Hattı
- Proto-Hint-Avrupa: *kʷel- (dönmek, etrafında dönmek, meşgul olmak)
- Latince: colere (ekip biçmek, işlemek, özen göstermek)
- Latince: cultūra (tarım, toprağı işleme, yetiştirme)
- Fransızca: culture (toprağı işleme; zihinsel/toplumsal gelişim, ekin)
- Türkçe: kültür (bir topluma özgü maddi ve manevi değerler bütünü)
Yapısal Parçalanış
- cult- Fiil gövdesi
- işlemek, özen göstermek
- -ūra İsimden fiil türetme / eylem sonucu eki
- yapılan iş, eylem veya süreç
cult- (işlemek) + -ūra (eylem/süreç eki) → cultūra (işleme, yetiştirme)
Anlam Evrimi
- Toprağı sürüp işleme, tarım yapma
- Zihni ve ruhu eğitme, zihinsel yetiştirme
- Bir toplumun ürettiği maddi ve manevi değerlerin tümü
Türkçedeki İlk İzler
- Türkçede 20. yüzyılın başlarında, özellikle Ziya Gökalp'in 'hars' ve 'medeniyet' ayrımını tartıştığı dönemlerde Fransızca culture karşılığı olarak yaygınlaşmaya başlamıştır.
- Cumhuriyet döneminde 'hars' yerine resmi ve akademik dilde temel kavram olarak benimsenmiştir.
Kökdaş Kelimeler
- Latince cultus (tapınma, özen gösterme) sözcüğünden gelir; aynı colere kökünden türemiştir.
- Latince colonia (çiftlik, yerleşim), colonus (çiftçi) sözcüğünden gelir; yine colere köküyle bağlantılıdır.
- Latince cultivator (toprak işleyen, tarımcı) sözcüğünden türemiş tarım aleti.