Hangi kelimenin kökenini merak ediyorsunuz?

kültür Fransızca

culture

Fransızca culture sözcüğünden Türkçeye geçmiştir. Kökü, Latince "toprağı işlemek, ekip biçmek, bakmak" anlamına gelen colere fiilinin türevi olan cultūra sözcüğüne dayanır.

Gelişim Hattı

  1. Proto-Hint-Avrupa: *kʷel- (dönmek, etrafında dönmek, meşgul olmak)
  2. Latince: colere (ekip biçmek, işlemek, özen göstermek)
  3. Latince: cultūra (tarım, toprağı işleme, yetiştirme)
  4. Fransızca: culture (toprağı işleme; zihinsel/toplumsal gelişim, ekin)
  5. Türkçe: kültür (bir topluma özgü maddi ve manevi değerler bütünü)

Yapısal Parçalanış

cult- Fiil gövdesi
işlemek, özen göstermek
-ūra İsimden fiil türetme / eylem sonucu eki
yapılan iş, eylem veya süreç

cult- (işlemek) + -ūra (eylem/süreç eki) → cultūra (işleme, yetiştirme)

Anlam Evrimi

  1. Toprağı sürüp işleme, tarım yapma
  2. Zihni ve ruhu eğitme, zihinsel yetiştirme
  3. Bir toplumun ürettiği maddi ve manevi değerlerin tümü

Türkçedeki İlk İzler

  • Türkçede 20. yüzyılın başlarında, özellikle Ziya Gökalp'in 'hars' ve 'medeniyet' ayrımını tartıştığı dönemlerde Fransızca culture karşılığı olarak yaygınlaşmaya başlamıştır.
  • Cumhuriyet döneminde 'hars' yerine resmi ve akademik dilde temel kavram olarak benimsenmiştir.

Kökdaş Kelimeler

Latince cultus (tapınma, özen gösterme) sözcüğünden gelir; aynı colere kökünden türemiştir.
Latince colonia (çiftlik, yerleşim), colonus (çiftçi) sözcüğünden gelir; yine colere köküyle bağlantılıdır.
Latince cultivator (toprak işleyen, tarımcı) sözcüğünden türemiş tarım aleti.

Tartışma