kâtip Arapça
كاتب (kātib)
Türkçeye Arapçadan geçen kelime, 'yazmak' anlamındaki k-t-b (كتب) kökünden türetilmiş bir etken ortaçtır (ismi fail).
Yazı yazan, büro veya idare işlerini yürüten kimse, yazman.
Gelişim Hattı
- Proto-Sami: *katab- (yazmak, bağlamak)
- Arapça: kataba (yazdı)
- Arapça: kātib (yazan)
- Osmanlı Türkçesi: kâtib (yazıcı)
- Türkçe: kâtip (yazman)
Yapısal Parçalanış
- k-t-b Kök fiil
- yazmak
- fā‘il kalıbı İsmi fail kalıbı
- eylemi yapan (yazan)
kataba (yazdı) + fā‘il kalıbı → kātib (yazıcı, yazan)
Anlam Evrimi
- Yazı yazan, elyazması kopya eden kimse
- Devlet dairesinde veya özel işte büro/evrak işlerini yürüten görevli, yazman
Türkçedeki İlk İzler
- Türkçede en geç 14. yüzyıldan (Aşık Paşa, Garib-name) itibaren yazılı kaynaklarda görülür.
- Tarihsel metinlerde hem genel anlamıyla 'yazıcı' hem de saray ve bürokrasi görevlisi anlamında kullanılmıştır.
Kökdaş Kelimeler
- kitap
- Arapça aynı k-t-b (yazmak) kökünden türeyen 'yazılmış şey' anlamındaki sözcük.
- mektup
- Arapça aynı k-t-b kökünden türeyen 'yazılmış olan mektup/yazı' anlamındaki sözcük.
- mütekatip
- Arapça aynı k-t-b kökünden gelen 'yazışan, mektuplaşan' anlamındaki sözcük.