ittihat Arapça
إتّحاد (ittiḥād)
Arapça w-ḥ-d (bir olmak, tek olmak) kökünden türeyen ittiḥād sözcüğünden Türkçeye geçmiştir. Kelime, 'birleşme, birlik olma' anlamına gelir.
Gelişim Hattı
- Ön Sami Dili: *waḥad- (bir, tek)
- Arapça: waḥada (bir oldu, tek oldu)
- Arapça: ittiḥād (birlik olma, birleşme)
- Osmanlı Türkçesi: ittiḥād (birlik, bağlaşma)
- Türkçe: ittihat
Yapısal Parçalanış
- w-ḥ-d Kök fiil
- bir olmak, tek olmak
- ifti'āl Vezin/Kalıp
- dönüşlülük, karşılıklılık ve birleşme bildiren mastar vezni
w-ḥ-d (bir olmak) kökünün ifti'āl veznine aktarılmasıyla (*iwtiḥād → ittiḥād) türetilmiştir.
Anlam Evrimi
- Birleşme, tek vücut olma
- Birlik, dayanışma
- Siyasi veya toplumsal birlik/ittifak
Türkçedeki İlk İzler
- Osmanlı Türkçesi metinlerinde en geç 14. yüzyıldan itibaren birlik ve ittifak anlamlarıyla kaydedilmiştir.
Kökdaş Kelimeler
- Arapça aynı w-ḥ-d kökünden, 'bir, tek' anlamına gelir.
- Arapça aynı kökün tef'îl babından türemiş olup 'bir kılma, birleme' demektir.
- Arapça aynı kökten ifti'āl babının etken ortacı olup 'birleşmiş, birleşik' demektir.
- Arapça aynı kökten 'birlik, teklik' anlamında mastardır.