hal Arapça
حال (ḥāl)
Arapça ḥwl (dönüşmek, değişmek, bir halden diğerine geçmek) kökünden türeyen ve "durum, vaziyet, şimdiki zaman" anlamına gelen ḥāl sözcüğünden Türkçeye geçmiştir.
Gelişim Hattı
- Arapça: ḥāla (değişti, dönüştü)
- Arapça: ḥāl (durum, vaziyet, an)
- Osmanlı Türkçesi: ḥāl (durum, keyfiyet)
- Türkçe: hal (durum, vaziyet)
Yapısal Parçalanış
- ḥ-w-l Kök fiil
- dönüşmek, bir durumdan ötekine geçmek
Anlam Evrimi
- Değişme, dönüşme ve geçiş eylemi
- Bir varlığın içinde bulunduğu anlık konum veya nitelik
- Durum, vaziyet, şimdiki an
Türkçedeki İlk İzler
- Türkçede en geç 14. yüzyıldan itibaren Eski Anadolu Türkçesi metinlerinde görülür.
- Tarihsel metinlerde hem genel "durum/vaziyet" hem de tasavvufi ve dilbilgisel bağlamlarda terim anlamıyla kullanılmıştır.
Kökdaş Kelimeler
- ḥāl kelimesinin Arapça kurallı çoğulu; durumlar, haller.
- Aynı kökten; bir durumdan başka bir duruma geçme, dönüşme.
- Aynı kökten; düzenin altüst olması, bozulması, köklü değişim.
- Aynı kökten; bir işi veya şeyi bir başkasına aktarma, dönüştürme.