galeyan Arapça
غليان (ġalayān)
Kelime, Arapça kökü 'kaynamak, coşmak' anlamına gelen ġly kökünden türetilmiş bir mastardır. Türkçeye Osmanlı Türkçesi üzerinden geçmiştir.
Gelişim Hattı
- Arapça: ġalā (kaynadı, coştu)
- Arapça: ġalayān (kaynama, coşma, taşma)
- Osmanlı Türkçesi: ġaleyān (kaynama, coşku, heyecan)
- Türkçe: galeyan (coşku, heyecan, ayaklanma/coşma hali)
Yapısal Parçalanış
- ġ-l-y Kök
- kaynamak, coşmak
- -ān Mastara/süreç bildiren vezin eki
- eylemin oluş veya coşku hali (fa'alān kalıbı)
ġalā (kaynamak) kökünden fa'alān (faˁalān) vezninde türetilen ġalayān (kaynama, coşma)
Anlam Evrimi
- Sıvının kaynaması, kabarması
- İçsel/ruhsal coşku, öfke veya heyecanın kabarması
- Toplumsal heyecan, coşku veya ayaklanma hali
Türkçedeki İlk İzler
- Osmanlı Türkçesi metinlerinde en geç 15. yüzyıldan itibaren hem fiziksel kaynama hem de mecazi coşku anlamında kaydedilmiştir.
- Meninski'nin 1680 tarihli sözlüğünde 'kaynama, coşma ve heyecan' karşılıklarıyla yer alır.