faaliyet Arapça
فاعليّة (fāʿiliyya)
Arapça 'işleyen, etkin olan' anlamına gelen fāʿil (faal) sözcüğünden soyut isim türeten +iyya ekiyle oluşturulmuş olup 'etkinlik, çalışkanlık' anlamıyla Türkçeye geçmiştir.
Gelişim Hattı
- Arapça: f-ʿ-l (eylemde bulunmak, yapmak)
- Arapça: fāʿil (yapan, işleyen, etken)
- Arapça: fāʿiliyya (etkinlik, etkinlik derecesi, faallik)
- Osmanlı Türkçesi: fāʿiliyyet (işlerlik, etkinlik)
- Türkçe: faaliyet (etkinlik, çalışma)
Yapısal Parçalanış
- f-ʿ-l Samî kökü
- eylem, yapmak
- fāʿil Fail/etken sıfat
- yapan, eden, etkin
- -iyya Soyut isim eki (nisbet ve dişillik eki)
- -lik, -lık durumu
fāʿil (etkin, işleyen) + -iyya (soyut isim eki) → fāʿiliyya (etkinlik, işlerlik)
Anlam Evrimi
- İşler olma, eylemde bulunma hali
- Etkinlik, çaba, çalışma alanı
Türkçedeki İlk İzler
- Osmanlı Türkçesi metinlerinde en geç 19. yüzyıl sonlarından (Tanzimat sonrası) itibaren sıkça rastlanır.
- Şemseddin Sâmi'nin Kâmûs-ı Türkî (1900) sözlüğünde 'işlerlik, faallik' anlamlarıyla yer alır.
Kökdaş Kelimeler
- f-ʿ-l kökünden gelen 'işleyen, etkin' anlamındaki sıfat
- f-ʿ-l kökünden türeyen 'iş, eylem' anlamındaki isim
- f-ʿ-l kökünden türeyen 'yapan, özne' anlamındaki etken sıfat/isim
- f-ʿ-l kökünden türeyen fiilî sözcüğünün çoğulu; 'yapılan işler, uygulamalar'
- f-ʿ-l kökünden türeyen 'yapılan, nesne' anlamındaki edilgen sıfat/isim