evrim Türkçe
evrim
Türkçe kökenli olan 'evrim' sözcüğü, Dil Devrimi sürecinde 'dönmek, değişmek' anlamına gelen 'evir-' fiilinden '-m' ekiyle türetilmiş ve Fransızca 'évolution' kavramının karşılığı olarak benimsenmiştir.
Gelişim Hattı
- Eski Türkçe: *ebir- / tegir- (döndürmek, çevirmek)
- Eski Türkçe: ewir- (çevirmek, dönüştürmek)
- Türkiye Türkçesi: evir- (döndürmek, çevirmek)
- Türkiye Türkçesi: evrim (gelişim, aşamalı değişim, tekâmül)
Yapısal Parçalanış
- evir- Kök fiil
- döndürmek, çevirmek, değiştirmek
- -m Fiilden isim yapım eki
- eylemin sonucunu veya sürecini belirten isim türetir
evir- (çevirmek/dönüştürmek) + -m (eylem adı eki) → evrim (zaman içindeki dönüşüm süreci)
Anlam Evrimi
- Dönmek, çevrilmek
- Dönüşmek, başkalaşmak
- Biyolojik ve tarihsel süreçte basitten karmaşığa aşamalı değişim (tekâmül)
Türkçedeki İlk İzler
- Türk Dil Kurumu'nun 1930'lu yıllardaki terim türetme çalışmalarında 'tekâmül' ve Fransızca 'évolution' sözcüklerine karşılık olarak önerilmiştir.
- Cumhuriyet döneminde 1935 yılından itibaren felsefe ve biyoloji yayınlarında yaygınlaşmaya başlamıştır.
Kökdaş Kelimeler
- Aynı eylem kökünden gelir; çevirmek, döndürmek anlamındadır.
- Yine evir- kökünden türetilmiş olup aşama ve dönem anlamında kullanılır.
- evir- fiilinin dönüşlü biçimidir; biçim değiştirmek, gelişmek anlamına gelir.