esma Arapça
أسماء (asmāˀ)
Arapçada "isim" sözcüğünün çoğulu olan "asmāˀ" (isimler, adlar) kelimesinden Türkçeye geçmiştir. Kökü Proto-Sami dilindeki ad/işaret kavramına dayanır.
Gelişim Hattı
- Proto-Sami: *šim- (ad, isim)
- Arapça: ism (ad, isim)
- Arapça: asmāˀ (isimler, adlar)
- Osmanlı Türkçesi: esmā (isimler, adlar)
- Türkçe: esma
Yapısal Parçalanış
- ism Kök isim
- Ad, isim
- a- -āˀ (ef'āl kalıbı) Kırık çoğul kalıbı
- Çoğulluk bildiren iç büküm kalıbı
ism (isim) → [ef'āl kalıbında kırık çoğul] → asmāˀ (isimler)
Anlam Evrimi
- İşaret, adlandırma
- İsim, ad
- İsimler, adlar
- Tanrı'nın adları (Esma-i Hüsna bağlamında özel kullanım)
Türkçedeki İlk İzler
- Eski Anadolu Türkçesi ve Osmanlı metinlerinde en geç 14. yüzyıldan itibaren 'esmā' biçiminde 'isimler' anlamıyla görülür.
- Dini metinlerde ve tasavvuf edebiyatında özellikle Allah'ın güzel isimleri anlamındaki 'Esmā-i Hüsnā' terkibi içinde yaygın olarak kullanılmıştır.
Kökdaş Kelimeler
- isim
- Arapça 'ism' (ad) tekil biçiminden Türkçeye geçmiştir.
- müsemma
- Aynı kökten gelen 'adlandırılmış, adı konmuş olan' anlamındaki türev.
- tesmiye
- Aynı kökten 'ad verme, adlandırma' eylemini bildiren mastar.