efendi Yunanca
αὐθέντης (authéntēs)
Türkçeye Orta Yunanca / Bizans Yunancası 'aféndis' (efendi, bey) biçiminden geçmiştir; kökeni ise Eski Yunancada 'kendi başına yetkili, mutlak hâkim, efendi' anlamına gelen αὐθέντης sözcüğüne dayanır.
Gelişim Hattı
- Eski Yunanca: αὐτός (kendi) + ἕντης (yapan, icra eden)
- Eski Yunanca: αὐθέντης (kendi işini gören, fail, mutlak hâkim)
- Bizans Yunancası: ἀφέντης (efendi, bey, saygı unvanı)
- Eski Anadolu Türkçesi: efendi (efendi, bey, saygı unvanı)
- Osmanlı Türkçesi: افندی (efendi)
- Türkçe: efendi
Yapısal Parçalanış
- autós Ön bileşen / Zamir kökü
- kendi, bizzat
- -héntēs Kök / Fail ismi
- yapan, icra eden, fail
autós (kendi) + -héntēs (yapan/fail) → authéntēs (kendi başına yetkili, amir) → aphéntēs → efendi
Anlam Evrimi
- Bizzat yapan, fail
- Mutlak yetki sahibi, amir, efendi
- Saygı unvanı, beyefendi
- Görgülü, terbiyeli kişi
Türkçedeki İlk İzler
- Eski Anadolu Türkçesi metinlerinde en geç 14. yüzyıldan itibaren saygı unvanı ve hitap sözü olarak görülür.
- Osmanlı bürokrasisinde şehzadeler, din adamları ve kâtipler için resmi bir san/unvan olarak kullanılmıştır.
Kökdaş Kelimeler
- Aynı αὐθέντης (authéntēs - bizzat yapılan, asıl) kökünden Fransızca (authentique) yoluyla geçmiştir.