devşirme Türkçe
devşirme
Türkçe kökenli 'devşir-' (toplamak, bir araya getirmek) fiilinden türetilmiş bir isimdir. Osmanlı Devleti'nde fethedilen Hristiyan tebaanın çocuklarının toplanıp eğitilerek ordu ve bürokrasiye kazandırılması sistemini ve bu sistemle yetiştirilen kişileri ifade eder.
Gelişim Hattı
- Eski Türkçe: tébşir- (toplamak, bir araya getirmek)
- Orta Türkçe: devşir- (toplamak, derlemek)
- Osmanlı Türkçesi: دوشرمه (devşirme - toplama, toplanmış kimse)
- Türkiye Türkçesi: devşirme (devşirme sistemi veya bu yolla yetişen kişi)
Yapısal Parçalanış
- devşir- Fiil kökü
- Toplamak, bir araya getirmek, derlemek
- -me Fiilden isim yapım eki
- Eylemin adı veya sonucu
devşir- (toplamak) + -me (eylem/sonuç eki) → devşirme (toplanan şey/kimse)
Anlam Evrimi
- Bir araya getirme, toplama
- Osmanlı idari ve askeri teşkilatında çocuk toplama faaliyeti ve sistemi
- Bu sistemle toplanıp yetiştirilen asker/bürokrat
- Farklı kaynaklardan bir araya getirilerek oluşturulmuş kişi veya şey
Türkçedeki İlk İzler
- Kök fiil olan 'tébşir-', Eski Türkçe ve Karahanlı metinlerinden (Divânu Lugâti't-Türk) itibaren belgelenmiştir.
- Bir Osmanlı askeri ve idari kurumu olarak 'devşirme' terimi en geç 15. yüzyıl kroniklerinde ve kanunnamelerinde yer almaktadır.
Kökdaş Kelimeler
- Aynı fiil kökünün mastar biçimidir; toplamak, derlemek anlamına gelir.