dönüm Türkçe
dönüm
Türkçe kökenli kelime, 'kendi etrafında dönmek, yön değiştirmek' anlamına gelen dön- eyleminden türetilmiştir. Başlangıçta bir çift öküzün dinlenmeden sürebildiği ve geri döndüğü tarla alanını ifade eden bir ölçü birimidir.
Gelişim Hattı
- Ana Türkçe: *tün- / *dö-n- (dönmek)
- Eski Türkçe: tön- (dönmek, geri gelmek)
- Eski Anadolu Türkçesi: dön- (dönmek)
- Osmanlı Türkçesi: dönüm (tarla ölçüsü, dönme eylemi)
- Türkiye Türkçesi: dönüm
Yapısal Parçalanış
- dön- Fiil kökü
- dönmek, yönünü değiştirmek
- -üm Fiilden isim yapım eki
- eylemin adını, sonucunu veya birimini türetir
dön- (dönmek) + -üm (eylem/ölçü eki) → dönüm (dönme miktarı/tarla ölçüsü)
Anlam Evrimi
- Dönme eylemi veya süreci
- Saban sürerken tarlanın bir başından öbürüne gidip dönme mesafesi/alanı
- Geleneksel tarla yüzölçümü birimi (yaklaşık 919 m²)
- Modern metrik sisteme uyarlanmış arazi ölçü birimi (1000 m²)
Türkçedeki İlk İzler
- Osmanlı Türkçesi metinlerinde ve tahrir defterlerinde en geç 15. yüzyıldan itibaren standart bir arazi ölçü birimi olarak yaygın biçimde geçer.
- Tarihsel olarak bir çift öküzün bir günde sürebildiği alan (yaklaşık 40x40 adım) anlamında kullanılmıştır.
Kökdaş Kelimeler
- dön- kökünden türetilmiş, devir/zaman aralığı belirten kelime
- dön- kökünden türetilmiş, dairesel süreç belirten kelime
- dön- kökünden türetilmiş isim-fiil