cemevi Türkçe
cem + ev + -i
Arapça kökenli "cem" (toplanma, bir araya gelme) sözcüğü ile Türkçe "ev" sözcüğünün üçüncü şahıs iyelik ekiyle birleşmesiyle oluşmuş bileşik bir kelimedir; Alevi-Bektaşi geleneğinde ibadet ve toplanma mekanını ifade eder.
Gelişim Hattı
- Arapça: cemˁ (toplama, toplanma, bir araya gelme)
- Eski Türkçe: eb/ev (konut, barınak)
- Türkiye Türkçesi: cemevi (Alevi-Bektaşilerin toplanıp ibadet ettikleri mekan)
Yapısal Parçalanış
- cem İsim (Arapça ödünçleme)
- Toplanma, cemaat olma
- ev İsim kökü
- Hane, yapı, mekan
- -i 3. tekil şahıs iyelik eki
- Belirtisiz isim tamlaması kurucu ek
cem (toplanma) + ev (mekan) + -i (iyelik eki) → cemevi (toplanma mekanı)
Anlam Evrimi
- Cem ibadetinin ve toplantılarının yürütüldüğü yapı/mekan
Türkçedeki İlk İzler
- Geleneksel olarak cem ayinleri köy odalarında ya da derviş tekkelerinde icra edilirken, 'cemevi' terimi modern kentsel örgütlenme sürecinde 20. yüzyılın son çeyreğinden itibaren yaygınlaşmıştır.
Kökdaş Kelimeler
- Arapça aynı kökten (c-m-ˁ) türemiş 'topluluk' anlamındaki sözcük.
- Arapça aynı kökten (c-m-ˁ) gelen 'birlikte hareket eden topluluk' anlamındaki sözcük.
- Arapça aynı kökten (c-m-ˁ) gelen 'toplayan, toplayıcı' anlamındaki ibadethane adı.
- Türkçe 'ev' sözcüğü ile kurulan benzer yapılı bir bileşik kelime.