canavar Farsça
جانور (cānavar)
Farsça 'can taşıyan, canlı, hayvan' anlamına gelen 'cānavar' sözcüğünden Türkçeye geçmiştir. Zamanla Türkçede genel olarak canlı anlamından yırtıcı, korkutucu ve vahşi yaratık anlamına evrilmiştir.
Gelişim Hattı
- Proto-Hint-Avrupa: *gʷíh₃wos (yaşayan, canlı)
- Eski Farsça: *ǰīva- (canlı, yaşam)
- Orta Farsça: gyān (can, ruh, nefes)
- Klasik Farsça: cān (can, ruh) + -var (sahip olan eki) → cānavar (canlı, hayvan)
- Osmanlı Türkçesi: جانوار / جانور (cānavar/canavar - canlı, yırtıcı hayvan)
- Türkiye Türkçesi: canavar (korkunç ve yırtıcı yaratık)
Yapısal Parçalanış
- cān Kök isim
- Ruh, can, yaşam nefesi
- -var Sıfat/aidiyet eki
- -e sahip olan, taşıyan
cān (can, ruh) + -var (sahip olan) → cānavar (can taşıyan, canlı varlık)
Anlam Evrimi
- Can taşıyan, canlı varlık
- Hayvan, vahşi hayvan
- Korkunç, yırtıcı, masalsı yaratık
Türkçedeki İlk İzler
- Eski Anadolu Türkçesinde ve Osmanlı Türkçesinde en geç 14. yüzyıldan itibaren 'canlı, hayvan, kurt veya domuz gibi vahşi hayvan' anlamlarıyla görülür.
- Tarihî metinlerde genellikle 'kurt' veya 'yırtıcı hayvan' anlamında örtmece ve genel bir ad olarak sıklıkla kullanılmıştır.
Kökdaş Kelimeler
- can
- Aynı Farsça 'cān' (ruh, nefes) kökünden gelir.
- candaş
- Farsça 'cān' köküne Türkçe isimden isim yapan ek getirilerek türetilmiştir.
- canlı
- Farsça 'cān' kökünden Türkçe yapım ekiyle oluşturulmuştur.