bisiklet Fransızca
bicyclette
Fransızca 'bicyclette' sözcüğünden Türkçeye geçmiştir. Kökeni Latince 'bi-' (iki) ve Eski Yunanca 'kýklos' (çember, tekerlek) unsurlarının birleşimine dayanır.
Gelişim Hattı
- Proto-Hint-Avrupa: *kʷekʷlos (çember, tekerlek)
- Eski Yunanca: kýklos (çember, tekerlek)
- Fransızca: cycle (tekerlek, döngü)
- Fransızca: bicycle (iki tekerlekli taşıt)
- Fransızca: bicyclette (küçük iki tekerlekli taşıt)
- Osmanlı Türkçesi: bisiklet (iki tekerlekli binek aracı)
- Türkçe: bisiklet
Yapısal Parçalanış
- bi- Ön ek (Latince)
- iki
- cycle Kök isim (Eski Yunanca)
- çember, tekerlek
- -ette Küçültme eki (Fransızca)
- küçük, sevimli
bi- (iki) + cycle (tekerlek) + -ette (küçültme eki) → bicyclette (iki küçük tekerlekli taşıt)
Anlam Evrimi
- Tekerlek / çember
- İki tekerlekli mekanik araç
- Pedallı iki tekerlekli ulaşım ve spor aracı
Türkçedeki İlk İzler
- Türkçede en geç 19. yüzyılın sonlarında (Osmanlı döneminde) matbuat ve sözlüklerde görülmeye başlanmıştır.
- Şemseddin Sami'nin Kâmûs-ı Fransevî adlı eserinde (19. yüzyıl sonu) 'bicyclette' karşılığı olarak yer alır.
Kökdaş Kelimeler
- siklon
- Eski Yunanca kýklos (dönüş, çember) kökünden türemiştir.
- motosiklet
- Fransızca motocyclette sözcüğünden; 'motor' ve 'bicyclette' unsurlarının birleşimidir.
- ansiklopedi
- Eski Yunanca enkýklios paideía (çember/bütünsel eğitim) tamlamasındaki kýklos köküyle bağlantılıdır.