bayülgen Türkçe
bay ülgen
Türk ve Altay mitolojisinde iyilik tanrısı olarak bilinen bu ad, Eski Türkçe 'bay' (zengin, ulu) ve 'ülgen' (büyük, yüce, ulu) sözcüklerinin birleşmesinden oluşmuştur.
Gelişim Hattı
- Ana Türkçe: *bāj (zengin, varlıklı) + *ül- / *ülüg- (büyük, ulu)
- Eski Türkçe: bay (zengin, saygın, efendi) + ülgen (büyük, ulu, yüce)
- Altay Türkçesi: Bay Ülgen / Ülgen (yaratıcı ve koruyucu gök tanrısı)
- Türkiye Türkçesi: Bayülgen (Türk mitolojisinde iyilik ve gök tanrısı; özel ad)
Yapısal Parçalanış
- bay Kök sıfat/isim
- zengin, varlıklı, ulu, saygın
- ülgen Sıfat/isim
- büyük, ulu, yüce
bay (ulu, zengin) + ülgen (büyük, yüce) → Bayülgen (en ulu, en yüce varlık)
Anlam Evrimi
- Ulu, zengin ve büyük olan
- Altay ve Sibirya Türk mitolojisinde göğün 16. veya 17. katında oturan en büyük iyilik tanrısı
- Modern Türkçede mitolojik bir figür ve özel isim/soyadı
Türkçedeki İlk İzler
- Altay, Şor ve Hakas şamanist metinlerinde ve sözlü mitolojik destanlarda çok eski dönemlerden beri yer alır.
- Batı ve Türkiye Türkolojisi literatüründe en geç 19. yüzyılda Wilhelm Radloff'un Sibirya ve Altay derlemeleriyle kaydedilmiş ve tanıtılmıştır.
Kökdaş Kelimeler
- Aynı Eski Türkçe 'bay' (zengin, ulu) kökünden gelir.
- 'Bay' kökünden türetilmiş çağdaş unvan biçimidir.
- Eski Türkçede 'eskisi gibi, zengin olmayan/sıradan' anlamında 'bay' köküyle ilişkilenen bir türevdir.