baş Türkçe
baş
Eski Türkçe döneminden beri varlığını koruyan temel bir Türkçe sözcüktür; en eski Türk yazıtlarından itibaren kafa, tepe, lider ve başlangıç anlamlarında kullanılmıştır.
Gelişim Hattı
- Ana Türkçe: *baĺč (kafa, tepe)
- Eski Türkçe: baş (kafa, reis, başlangıç)
- Orta Türkçe: baş (kafa, lider)
- Osmanlı Türkçesi: baş (kafa, tepe, reis)
- Türkiye Türkçesi: baş
Anlam Evrimi
- Kafa, vücudun üst/ön kısmı
- Bir şeyin ucu, tepesi, başlangıç noktası
- Önder, lider, yönetici
Türkçedeki İlk İzler
- En geç 8. yüzyıla ait Orhun (Kül Tigin, Tonyukuk) Yazıtlarında hem anatomik 'kafa' hem de 'başlangıç/lider' anlamlarıyla belgelenmiştir.
- Divânu Lugâti't-Türk'te (11. yüzyıl) 'insan ve her nesnenin başı' tanımıyla yer alır.
Kökdaş Kelimeler
- baş kökünden türetilmiş yönetici/önder anlamındaki sözcük
- baş isminden türetilen bir işe girişmek/adım atmak fiili
- başa giyilen örtü veya bir metnin tepesindeki ibare
- başarmak fiili üzerinden baş köküne dayanan sözcük