ayn Arapça
عين ('ayn)
Türkçeye Arapçadan geçen kelime, Sami dillerinde 'göz' ve 'pınar' anlamlarına gelen kadim köke dayanır; Türkçede daha çok göz, pınar, zat veya 'aynı/tıpkı' bağlamlarında kullanılır.
Gelişim Hattı
- Proto-Sami Dili: *ˁayn- (göz, pınar)
- Arapça: عين / 'ayn (göz, su kaynağı, zat, öz, eş)
- Osmanlı Türkçesi: عين / 'ayn (göz, pınar, kendisi)
- Türkçe: ayn
Anlam Evrimi
- Göz, görme organı
- Göz gibi kaynayan su, pınar
- Bir şeyin kendisi, özü, zatı
- Tıpkısı, eşi
Türkçedeki İlk İzler
- Türkçede en geç 14. yüzyıl Kutb'un Hüsrev ü Şirin çevirisi ve diğer erken dönem Osmanlı metinlerinden itibaren 'göz' ve 'öz' anlamlarıyla görülür.
Kökdaş Kelimeler
- Arapça 'ayn (zat, öz) kelimesine nisbet eki (-ī) getirilmesiyle oluşan ve 'bunun zatı gibi, eş' anlamına gelen türev.
- Arapça 'ayn kökünden tenvin ile türetilmiş zarf (bizzat, olduğu gibi).
- Arapça 'ayn kökünden türetilen ve para dışındaki taşınır malları, eşyaları ifade eden çoğul terim.
- Arapça 'ayn (göz, ileri gelen kişi) kelimesinin çoğulu olan a'yān biçiminden gelen ileri gelenler/seçkinler anlamındaki sözcük.