Gelişim Hattı

1. Proto-Hint-Avrupa: *tem- (kesmek)
2. Eski Yunanca: témnein (kesmek)
3. Eski Yunanca: átomos (bölünemeyen, kesilmeyen)
4. Latince: atomus (bölünemez en küçük parça)
5. Fransızca: atome (atom)
6. Türkçe: atom

Yapısal Parçalanış

a- Olumsuzluk ön eki

-sız, değil (olumsuzluk)

tómos Kök isim

kesik, parça (kesmek fiilinden)

a- (olumsuzluk eki) + tómos (kesik, dilim) → átomos (kesilemez, bölünemez)

Anlam Evrimi

1. Bölünemeyen, kesilemeyen şey
2. Maddenin bölünemez varsayılan en küçük yapı taşı
3. Modern fizikte çekirdek ve elektronlardan oluşan temel kimyasal birim

Türkçedeki İlk İzler

• Osmanlı Türkçesinde en geç 19. yüzyılın sonlarında modern fen ve felsefe metinlerinde 'atome' / 'atom' biçiminde ve 'cevher-i fert' karşılığı olarak görülür.
• Şemseddin Sami'nin Kamus-ı Fransevî sözlüğünde (19. yüzyıl sonu) 'atome' karşılığı olarak kaydedilmiştir.

Kökdaş Kelimeler

anatomi

Yunanca ana- (içinden, yukarı) + tome (kesme) kökünden 'içini kesip açarak inceleme bilimi'.

tomografi

Yunanca tomos (kesit, dilim) + graphein (yazmak/çizmek) kökünden 'kesitler halinde görüntüleme'.

tom

Yunanca tomos (kesilmiş parça, cilt) kökünden kitap cildi anlamında.

epitom

Yunanca epi- (üzerine) + tome (kesme) kökünden 'özet, kısaltma'.