arkadaş Türkçe
arkadaş
Eski Türkçe arka (sırt, dayanak) sözcüğüne ortaklık ve birliktelik bildiren +daş ekinin getirilmesiyle türetilmiştir. 'Birbirine arka çıkan, sırtını dayayan kişi' anlamından günümüzdeki dost/yoldaş anlamına evrilmiştir.
Gelişim Hattı
- Ana Türkçe: *arka (sırt, arka taraf)
- Eski Türkçe: arka (sırt, art)
- Eski Türkçe: arkadaş (arka çıkan, yoldaş)
- Osmanlı Türkçesi: arkadas / arkadaş (yoldaş, dost)
- Türkiye Türkçesi: arkadaş
Yapısal Parçalanış
- arka İsim kökü
- sırt, geri, koruyucu dayanak
- -daş İsimden isim yapım eki
- ortaklık, eşlik, birliktelik bildiren ek
arka (sırt, dayanak) + -daş (ortaklık eki) → arkadaş (aynı dayanağı paylaşan, birbirine arka çıkan)
Anlam Evrimi
- Birbirine arka çıkan, sırtını dayayan kimse
- Yoldaş, refik
- Birbirine sevgi ve güvenle bağlı olan dost, arkadaş
Türkçedeki İlk İzler
- Eski Türkçe ve Orta Türkçe dönemlerinden itibaren metinlerde 'arka çıkan, yoldaş' anlamıyla kayıtlıdır.
- Dîvânu Lugâti't-Türk'te 'arka' sözcüğü ve türevleri destek/sırt bağlamında belgelenmiştir.
Kökdaş Kelimeler
- Kelimenin türediği temel isim kökü.
- Aynı +daş ortaklık ekiyle 'yol' kökünden türetilmiş eş yapıdaki kelime.
- Aynı 'arka' kökünden türeyen, desteklemek anlamındaki fiil.