apartman Fransızca
appartement
Türkçeye Fransızca "appartement" sözcüğünden geçmiştir. Fransızca kelime ise İtalyanca "ayrı bir bölüm, daire" anlamına gelen "appartamento" sözcüğünden ödünçlenmiştir ve kökü Latince parçalara ayırma bildiren ifadelere dayanır.
Gelişim Hattı
- Latince: pars, part- (parça, pay)
- Halk Latincesi: *adpartire (ayırmak, bölüştürmek)
- İtalyanca: appartare (bir yana ayırmak)
- İtalyanca: appartamento (ayrılmış bölüm, bağımsız konut birimi)
- Fransızca: appartement (daire, ayrılmış konut bölümü)
- Türkçe: apartman (çok katlı, çok daireli yapı)
Yapısal Parçalanış
- a- Ön ek (İtalyanca / Latince ad-)
- -e, yönelme / geçişlilik katan ek
- parte Kök isim
- parça, kısım
- -ment İsimden isim yapım eki (-mento)
- eylemin sonucu veya yeri
a- (ad-) + parte (parça) + -ment (-mento) → appartamento / appartement (ayrı düşürülmüş parça, ayrılmış yaşam alanı)
Anlam Evrimi
- Bütünün bir parçası olarak ayrılmış bölüm
- Büyük bir binada veya sarayda bağımsız özel oda grubu / daire
- Çok daireli tek bir konut yapısı (Türkçede anlam genişlemesiyle yapının tamamı)
Türkçedeki İlk İzler
- Türkçede en geç 19. yüzyılın sonlarından itibaren (Geç Osmanlı dönemi) Batılılaşma ve modern mimarinin yaygınlaşmasıyla birlikte görülmeye başlanmıştır.
- Şemseddin Sami'nin Kamus-ı Fransevî sözlüğünde (1880'ler sonu) ve 20. yüzyıl başı Osmanlı metinlerinde yer almaktadır.
Kökdaş Kelimeler
- Latince pars/part- (parça, taraf) kökünden Fransızca üzerinden geçmiştir.
- Latince partir (bölmek, ayırmak) fiilinden türeyen Fransızca kökenli sözcük.
- Aynı kökten Fransızca département (bölüm, ayrılmış birim) sözcüğü.