acun Soğdca
ʾjwn (āžūn)
Türkçeye Eski Uygurca ve Karahanlı Türkçesi döneminde Soğdcadan geçmiş bir kelimedir. Aslen Budist kozmoloji terimi olup 'varoluş biçimi, yeniden doğuş evresi, dünya' anlamını taşır.
Gelişim Hattı
- Proto-Hint-İran: *HyáwHn- (ömür, çağ)
- Soğdca: ʾjwn / āžūn (yaşam, varoluş, dünya, devir)
- Eski Türkçe: ajun (dünya, varoluş çağı, felek)
- Türkiye Türkçesi: acun (dünya, evren)
Anlam Evrimi
- Yaşam, varoluş, ömür çağı
- Budist felsefede yeniden doğuş basamağı, varlık alanı
- Dünya, evren, âlem
Türkçedeki İlk İzler
- Eski Türkçede en geç 8. yüzyıldan (Maniheist ve Budist Uygur metinleri) itibaren 'ajun' biçiminde 'dünya, varoluş' anlamıyla sıkça belgelenmiştir.
- Kaşgarlı Mahmud'un Dîvânu Lugâti't-Türk (1074) eserinde 'ajun' olarak 'dünya' anlamında kayıtlıdır.
- Cumhuriyet döneminde öz Türkçe hareketiyle birlikte 'dünya/evren' karşılığı olarak yeniden canlandırılmıştır.