şoför Fransızca
chauffeur
Fransızca chauffeur ("ısıtıcı, ateşçi, buhar makinesini besleyen kişi") sözcüğünden Türkçeye geçmiştir. Kökü Latince calere ("sıcak olmak") fiiline dayanır; otomobillerin ilk dönemlerinde buharlı araçların kazanını yakan kişileri adlandırırken sonradan genel olarak motorlu taşıt sürücüsü anlamını kazanmıştır.
Gelişim Hattı
- Proto-Hint-Avrupa: *kʷel- (sıcak olmak)
- Latince: calere (sıcak olmak)
- Halk Latincesi: *calfare (ısıtmak)
- Eski Fransızca: chaufer (ısıtmak)
- Fransızca: chauffer (ısıtmak, yakmak)
- Fransızca: chauffeur (ateşçi, kazan yakan; sürücü)
- Osmanlı Türkçesi: şoför (sürücü)
Yapısal Parçalanış
- chauffer Kök fiil
- ısıtmak, yakmak
- -eur Fail/yapan eki
- eylemi gerçekleştiren kimse
chauffer (ısıtmak) + -eur (yapan kimse) → chauffeur (ısıtan, ateşçi; motorlu araç sürücüsü)
Anlam Evrimi
- Isıtıcı, ateşçi (özellikle buharlı tren veya gemilerde kömür atan kimse)
- Buharla çalışan ilk motorlu araçları çalıştıran/ateşleyen kişi
- Genel olarak motorlu kara taşıtı sürücüsü
Türkçedeki İlk İzler
- Türkçede 20. yüzyılın başlarında, otomobillerin Osmanlı topraklarına girmesiyle birlikte görülmeye başlanmıştır.
- Cumhuriyet öncesi basında ve Ahmet Rasim gibi dönemin yazarlarının metinlerinde motorlu taşıt sürücüsü anlamıyla kayda geçmiştir.
Kökdaş Kelimeler
- Fransızca chauffe-bain ("banyo ısıtıcısı"); aynı chauffer (ısıtmak) kökünden gelir.
- Fransızca calorie; aynı Latince calere (sıcak olmak) kökünden türetilmiştir.