Hangi kelimenin kökenini merak ediyorsunuz?

çini Farsça

چينى (çīnī)

Kelime, Farsçada Çin ülkesinin adından nisbet ekiyle türetilmiş olup 'Çin'e özgü, Çin işi porselen/seramik' anlamına gelir; Türkçeye buradan geçmiştir.

Gelişim Hattı

  1. Sanskritçe: cīna (Çin hanedanı, Çin ülkesi)
  2. Orta Farsça: çīn (Çin)
  3. Farsça: çīnī (Çin'e ait, Çin işi seramik)
  4. Osmanlı Türkçesi: çīnī (fırınlanmış sırlı seramik/fayans)
  5. Türkçe: çini (çini)

Yapısal Parçalanış

çīn Özel ad
Çin ülkesi
-ī Nisbet eki
-e ait, -e özgü

çīn (Çin) + -ī (aitlik eki) → çīnī (Çin'e ait, Çin porseleni)

Anlam Evrimi

  1. Çin ülkesine ait olan şey
  2. Çin'den gelen sırlı porselen ve kap kacak
  3. Sırlı, desenli pişmiş toprak kaplama veya süsleme levhası

Türkçedeki İlk İzler

  • Osmanlı Türkçesi metinlerinde en geç 14. yüzyıldan itibaren hem kap kacak hem de mimari süsleme öğesi anlamında kayıtlıdır.
  • Eski metinlerde 'kâse-i çînî' gibi tamlamalarla sıklıkla Çin porselenini nitelemek üzere kullanılmıştır.

Kökdaş Kelimeler

Kelimenin türediği ülke adı aynı köke dayanır.
İspanyolca aracılığıyla geçmiş olsa da adlandırma kökeninde Çin coğrafi bağıntısı bulunur.

Tartışma